Próchnica

Próchnica zębów jest to choroba polegająca na niszczeniu i rozkładzie twardych tkanek zęba, czyli zębiny i szkliwa. Destrukcja ta jest efektem skumulowanego działania kilku czynników. Należą do nich:

  • bakterie
  • cukry zawarte w pokarmach słodkich
  • wrażliwość zębiny i szkliwa, wynikająca ze zmniejszonej zawartości substancji budulcowych w ich strukturze
  • czas.

Im dłużej ząb narażony jest na powyższe czynniki, tym większe prawdopodobieństwo zapoczątkowania procesu próchnicowego.
Bakterie przekształcają cukry w kwasy, odpowiadające za wypłukiwanie składników mineralnych tworzących szkliwo i zębinę. Głównym mikroelementem tworzącym konstrukcję twardych tkanek zęba jest wapń. Kwasy wiążą i wypłukują wapń, osłabiając strukturę zęba, powodując jej rozpad i ułatwiając postęp całego procesu niszczenia. Stopień zawartości wapnia w twardych tkankach zęba warunkuje ich odporność na działanie kwasów bakteryjnych. Struktura zęba formuje się już w czasie życia płodowego i trwa aż do zakończenia formowania ostatnich trzonowców, czyli ok. 18-20 roku życia. Dlatego w tym okresie niezwykle istotne jest dostarczenie odpowiednich witamin (A, C, D) i soli mineralnych.
Namnażające się bakterie, wraz z innymi składnikami tworzą płytkę nazębną. W jej obrębie dochodzi do znacznego nagromadzenia szkodliwych toksyn i kwaśnych substancji, wywołujących próchnicę. Przy zapewnionej, ciągłej dostawie cukrów w odpowiednio długim czasie bakterie namnażają się, zwiększa się grubość płytki nazębnej i aktywność procesu próchnicowego.

Występowanie
Próchnica zębów jest najbardziej rozpowszechnioną chorobą jamy ustnej. Rozpoczyna najczęściej w miejscach, w których dochodzi do łatwego odkładania się płytki nazębnej. Są to zagłębienia, bruzdy i szczeliny na powierzchni zębów. Najczęściej proces lokalizuje się na zgryzowych płaszczyznach trzonowców i przedtrzonowców z uwagi na ich urozmaiconą rzeźbę. Zapadalność na próchnicę uzależniona jest od kilku czynników, należą do nich:

  • szerokość geograficzna (zwiększone nasłonecznienie sprzyja produkcji witaminy D)
  • płeć (dziewczęta wykazują zwiększoną zapadalność na próchnicę)
  • wiek ( zwiększone okresy przyrostu próchnicy to wiek 4-8, 11-19 i 55-65 lat)
  • przynależność do rasy lub grupy etnicznej ( względy kulturowe, socjalne, genetyczne)
  • wpływ rodzinny (dziedzicznie warunkowana odporność lub podatność na próchnicę)


Leczenie
Leczenie próchnicy sprowadza się do mechanicznego usunięcia zniszczonych tkanek i do zastąpienia ich materiałem sztucznym o właściwościach maksymalnie zbliżonych do szkliwa i zębiny. Jest to postępowanie standardowe dla większości przypadków próchnicy. Jedyną sytuacją, gdy lekarz nie musi usuwać zmienionych próchnicowo tkanek jest wystąpienie próchnicy początkowej, czyli stadium inicjującego cały proces. Próchnica początkowa ujawnia się jako kredowobiała lub brunatna matowa plama i obejmuje wyłącznie szkliwo. Próchnica na tym etapie jest możliwa do wyleczenia poprzez odbudowę struktury szkliwa w procesie remineralizacji, nie jest potrzebne usuwanie tkanek i użycie wiertarki. Proces ten polega na ponownym wytworzeniu układu przestrzennego kryształów szkliwa dzięki oddziaływaniu fluoru. Do remineralizacji używa się odpowiednich żeli, lakierów i płukanek zawierających fluor. Stosowanie tych preparatów polega na bezpośredniej aplikacji na odwapnioną powierzchnię lub na płukaniu jamy ustnej odpowiednimi preparatami, zgodnie z zaleceniami lekarza stomatologa. Warunkiem powodzenia leczenia jest również zachowanie odpowiedniej higieny jamy ustnej i właściwa dieta z możliwie dużą redukcją słodyczy.
Leczenie pozostałych form próchnicy wymaga użycia narzędzi tnących, czyli wiertarki i wierteł. Zmienione próchnicowo tkanki mają twardą konsystencję, mogą być usunięte tylko drogą mechanicznego opracowania, aczkolwiek pojawiły się ostatnio sygnały sugerujące możliwość zastąpienia tradycyjnego sprzętu innymi urządzeniami i metodami. Podczas pracy wiertarką w ubytku próchnicowym, lekarz musi dokładnie usunąć zmienione chorobowo tkanki, doszczętne ich usunięcie warunkuje powodzenie leczenia. Nieprzyjemne odczucia występujące w czasie opracowywania ubytku związane są z oddziaływaniem wirującego wiertła. W wyniku jego obrotów, miazga drażniona jest zarówno mechanicznie w wyniku drgań przekazywanych przez zębinę, a także termicznie – podczas pracy w ubytku powstaje ciepło. Nie bez znaczenia jest też efekt psychologiczny – powstający pod wpływem dźwięku wiertarki. Im głębszy ubytek, tym bliżej miazgi musi dostać się stomatolog podczas pracy, stąd pojawiające się wtedy nawet doznania bólowe. Większość lekarzy jednak stosuje obecnie znieczulenie podczas pracy, co eliminuje ból.
Opracowując ubytek próchnicowy, lekarz używa dwóch rodzajów wiertarek, różniących się szybkością obrotów. Pokrywające zębinę szkliwo cechuje się bardzo dużą twardością, stąd wiertarka służąca do zniesienia tej tkanki musi mieć większe obroty (turbina). Do pracy w zębinie służy już maszyna o niższych rotacjach. Zmiana rodzaju wiertarki zwykle jest odbierana przez pacjenta w postaci różnicy dźwięków – wyższe tony w przypadku turbiny.
Ostatnio pojawiły się doniesienia o próbach zastąpienia tradycyjnej wiertarki innymi metodami usuwania próchnicowej zębiny i opracowania ubytku. Mają one na celu głównie zmniejszenie lub eliminację bólu podczas pracy. Najczęściej wymieniane z tych technik to żel Carisolv i laser Yag-Er. Carisolv znaczy dosłownie „rozpuszczający próchnicę”. Rolą zatem tego preparatu jest po prostu rozpuszczenie próchnicowo zmienionej zębiny przy oszczędzeniu prawidłowej tkanki. Jest to zatem propozycja zabiegu całkowicie bezbolesnego. Użycie Carisolvu nie eliminuje jednak tradycyjnej wiertarki, którą lekarz musi utworzyć dojście dla żelu, a także niejednokrotnie dokończyć opracowywanie ubytków. Preparat ten polecany jest głównie w przypadkach próchnicy zębów mlecznych.
Inną nagłaśnianą ostatnio metodą jest użycie lasera. Urządzenia laserowe nie emitują drgań ani efektów dźwiękowych, powodują jednak powstawanie dużych ilości ciepła, mogącego drażnić miazgę. Zgodnie z prowadzonymi badaniami naukowymi, w 70% przypadków użycie lasera do opracowania ubytku jest zabiegiem bezbolesnym, w pozostałej części konieczne jest znieczulenie. Również i laser nie pozwolił na porzucenie wiertarki, której użycie jest niezbędnie do dokładnego usunięcia próchnicy.
Wszelkie zapewnienia więc mówiące o bezbolesnym leczeniu Carisolvem lub laserem należy traktować z dużą rezerwą. Całkowite i bezbolesne usunięcie zmienionej zębiny nie jest na razie możliwe bez tradycyjnej wiertarki i znieczulenia.

Wypełnianie ubytku
Po usunięciu z ubytku wszystkich zmienionych próchnicowo tkanek, lekarz musi go wypełnić odpowiednim materiałem. Będące obecnie w szerokim użyciu materiały kompozycyjne dają możliwość idealnego doboru barwy, co jest szczególnie ważne w przednim odcinku uzębienia. Niektóre uwalniają również jony fluoru, co dodatkowo podwyższa ich wartość. Ponadto, ten rodzaj materiałów cechuje się coraz lepszymi właściwościami mechanicznymi i trwałością. Za najbardziej trwałe uważa się jednak wciąż wypełnienia amalgamatowe, ich ujemną cechą jest jednak ciemna barwa i długi czas zakładania do ubytku.

Zespół redakcyjny
Twój Lekarz - Codziennie najnowsze artykuły medyczne

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce cookies.